Mitt ofan í hina margumtöluðu grósku í íslensku leiklistarlífi er ekki annað hægt en benda á þá nöturlegu staðreynd að hlutur íslenskra leikskálda í samanlögðu verkefnavali hinna þriggja opinberu leikhúsa hefur ekki verið jafn snautlegur um langt skeið og í vetur.
Þjóðleikhúsið, flaggskip íslenskrar leiklistar, hefur frumflutt tvö verk, Bláa hnöttinn og Já, hamingjuna, Leikfélag Reykjavíkur eitt, Skáldanótt - ef leikrit Sigurðar Pálssonar Einhver í dyrunum er látið fylgja fyrra leikári þar sem enginn áhugi var fyrir hendi um framhald sýninga á því verki eftir að nýr leikhússtjóri tók við. Leikritið hvarf því af fjölunum jafnskjótt og það birtist. Leikfélag Akureyrar frumsýndi Sniglaveisluna í samvinnu við Leikfélag Íslands og er sú sýning komin suður yfir heiðar. Samtals eru þetta fjögur ný leikrit sem er tæplega fimmtungur þeirra sýninga sem hafa verið á fjölum þessara leikhúsa í vetur. Mætti betur við una ef fimmtungshlutur ætti við þegar kemur að skiptingu þeirra fjármuna sem renna frá hinu opinbera til leiklistar í landinu. Þar er um hvorki meira né minna en 750 milljónir króna að ræða á ári sem skiptist þannig að Þjóðleikhúsið fær 400 milljónir, Leikfélag Reykjavíkur 180 milljónir, Leikfélag Akureyrar 50, Íslenska óperan 50 milljónir og sjálfstæðu leikhúsin 50 milljónir. Fimmtungur þessa eru 150 milljónir.
Laun til höfundar fyrir frumsamið leikrit eru nú um 1,4 milljónir króna ef farið er að samingum en þess verður að geta að einu leikhúsin sem hafa bolmagn til þess eru þrjú ofannefnd. Þannig hafa laun til íslenskra leikskálda á vegum þessara leikhúsa í vetur numið alls 5,6 milljónum sem geta varla talist meira en tvenn árslaun, þ.e.a.s. mannsæmandi laun fyrir þann tíma sem tekur að skrifa eitt leikrit ef allt er með felldu. Svo er þó ekki, þar sem fjórir höfundar skipta þarna á milli sín hálfri sjöttu milljón fyrir átta ársverk.
Ef rök stjórnenda leikhúsanna fyrir fátæklegri uppskeru íslenskra leikrita eru þau að fleiri frambærileg leikrit séu bara ekki á boðstólum þá er það eðlileg afleiðing þess að leikritaskrif eru ekki metin hærra en raun ber vitni. Undir það má taka að megnið af þeim leikritum sem leikhúsunum berast er ekki á vetur setjandi enda flest skrifuð af viðvaningum sem hafa lifibrauð sitt af einhverju allt öðru; þeir eru teljandi á fingrum annarrar handar alvarlega þenkjandi leikritahöfundar sem hafa fórnað framfærslumöguleikum sínum fyrir list sína. Í ljósi þessa er það stórfengleg sjálfsblekking að ímynda sér að á Íslandi dafni leikritun. Leiklist kannski, en leikritun alls ekki, því hvernig er hægt að gera ráð fyrir því þegar hvorki meira né minna en 0,7% af opinberu fé til leiklistar í landinu renna í vasa leikritahöfundanna. Við getum síðan leyft okkur að áætla að til uppsetningar þeirra fjögurra verka sem nefnd voru að ofan hafi verið varið ca 50 milljónum - sem er líklega ofrausn - en látum það vera. Það eru tæplega 7 prósent af milljónunum 750. Samtals eru þetta því 7,7% sem íslensk leikrit fengu í sinn hlut í vetur og er það þó líklega ofáætlað.
Nú má spyrja: hvers vegna er verið að fjármagna rekstur leikhúsa af opinberu fé þegar svo litlum hluta fjárveitingarinnar er kostað til skrifa og sviðsetningar íslenskra leikrita? Ekki er fjarri lagi að halda að erlendir handhafar höfundarréttar beri meira úr býtum af leiklist hérlendis en íslenskir leikritahöfundar.
Tilgangurinn með stuðningi hins opinbera við leiklist í landinu er fyrst og fremst sá að efla innlenda leiklist. Lykilatriði í þeirri hugsun er að efla innlenda leikritun - það er ekki eina atriðið - en það er lykilatriði. Á sama hátt má færa rök fyrir því að helsti tilgangur þess að ríkið fjármagni sjónvarps- og útvarpsstöð er að þar sé fjármununum varið til innlendrar dagskrárgerðar fyrst og fremst. Í því nútímalandslagi fjölmiðlunar sem skapast hefur á undanförnum árum er fráleitt nauðsynlegt að ríkið starfræki áskriftarskyldar afþreyingarstöðvar.
Það er nánast óskiljanlegt að Þjóðleikhúsið sem hefur yfir þremur leiksviðum að ráða skuli ekki helga eitt þeirra nýjum íslenskum leikritum, "tilraunasvið" er óviðeigandi orð, þar sem íslensk leiklist er allt annað en tilraunakennd; hún er föst í fari markaðskenndrar hugsunar þar sem aðsókn er aðalmælikvarðinn. Íslenska leikritun skyldi heldur ekki skilgreina sem tilraun eða sérstakan áhættuþátt í rekstri opinberra leikhúsa, heldur sem ofur sjálfsagðan miðpunkt þeirrar listar sem þar á að skapa. Núna undir vorið er talað um að betur gangi í Þjóðleikhúsinu en Borgarleikhúsinu af því að oftar er uppselt á sýningar hins fyrrnefnda. Þvílík firra. Gengi Þjóðleikhússins skyldi ávallt mæla af þeim íslensku leikritum sem það hefur alið af sér á tilteknu leikári. Leikhús sem hvetur ekki höfunda sína til dáða er illa statt. Þjóðleikhús sem ber ekki hag höfunda sinna helstan fyrir brjósti er ekki að uppfylla höfuðskyldu sína. Leikhús sem situr á höndum sér og bíður eftir að höfundarnir spretti fram alskapaðir án hvatningar og stuðnings er ekki að gegna skyldu sinni. Þjóðleikhúsinu ber engin skylda lengur til að sjá íslenskum almenningi fyrir afþreyingu í formi erlendra söngleikja og gamanleikja þótt enginn efist um getu þess til slíks.